Kaba Kuvvet Stratejisi Çin'i Öne Geçirmeye Yetecek mi?

ABD ve Çin arasında bi teknoloji yarışı var. Bu yarışta öne çıkan en önemli başlıklar ise donanım, yazılım ve enerji. Çin, ABD’nin yüksek teknoloji ve verimlilikte üretim stratejisine karşı yeni bi model geliştiriyor. Bu modelin adı; Brute Force yani Kaba Kuvvet.

Teknoloji yarışında ABD’yi öne çıkaran durum donanım ve yazılım avantajı. ABD şirketleri yüksek teknoloji ve verimliliğe sahip çiplerin üretilebilmesi için gerekli teknolojik birikim ve patentlere sahip. ABD bu avantajları Çin’e yönelik yaptırım gücü olarak kullanarak Çin’li şirketlerin bu teknolojilere erişimini kısıtlıyor. Ancak Çin’in de kendine göre geliştirmiş olduğu bazı yöntemler ve avantajlı olabileceği bazı alanlar var. Çin yüksek verimlilikte çalışan çip üretimine erişimi kısıtlı olmasına rağmen daha verimsiz çalışan çiplerin üretimini çok sayıda yaparak farkı kapatmaya çalışıyor. Bu model Çin’in Kaba Kuvvet stratejisini oluşturuyor.

Yerli Şirketler ve Güçlü Devlet Desteği

Çip dökümhane şirketi SMIC, ABD’nin yaptırımlarından en çok etkilenen şirketlerden bi tanesi. ASML yapımı gelişmiş EUV çip makinelerine erişimi olmayan SMIC, TSMC ve Intel gibi yüksek verimlilikte çipler üretemiyor. ASML’in eski nesil DUV makineleriyle üretime devam eden SMIC, geliştirmiş olduğu multi-patterning gibi yöntemlerle 5nm çiplerin üretimini gerçekleştirebiliyor. Ancak bu yöntem basitçe bi çipin birden fazla kez işlenmesi anlamına geliyor ve bu üretim sürecini uzatan ve maliyeti artıran bi yöntem. Ayrıca bu yöntemle yapılan çiplerin verimliliği de önemli ölçüde düşüyor. Çin hükümeti SMIC’in bu dezavantajlara rağmen üretime devam edebilmesi için milyarlarca dolarlık güçlü devlet destekleri sağlıyor. Bu teşvik ve destekler aslında daha büyük bi ekosistemi ayakta tutabilmek için. SMIC’in tüm gelirinin yaklaşık %90’ı Çin pazarından geliyor. Ekosistemdeki diğer devlet desteği alan şirketler SMIC’in müşterilerini oluşturuyor.

ABD’li çip tasarım şirketi Nvidia dünyada yapay zeka veri merkezi çiplerinin üretiminde lider. Nvidia’nın pazar payı bu alanda %80’lerin üzerinde ve ABD’li rakiplerine dahi alan bırakmıyor. Pazarın diğer büyük pay sahipleri yine ABD’li Intel ve AMD. Çinli çip tasarım şirketlerinin ABD’li şirketlerin bile zorlandığı bi alanda Nvidia ile rekabet etmesi gerekiyor.

Nvidia’nın en gelişmiş çiplerinin Çinli şirketlere satışı ABD yaptırımlarıyla yasaklandı. Ancak Nvidia CEO’su Huang bu noktada ABD hükümetiyle aynı düşünmüyor. Nvidia çipleri Çinli şirketlere satılamazsa Çinli şirketlerin kendilerine rakip ürünler çıkarabileceğini düşünüyor. Nvidia en gelimiş yapay zekaa çiplerinin Çine satışının yasaklanmasının ardından Çine özel daha düşük performanslı yapay zeka çipleri üretti. Şimdi ise bu çiplerin Çine satılıp satılamayacağı konusu tam bi muamma. Trump yönetimi satışı onayladı ancak ABD hükümeti satıştan %15 komisyon istedi. Nvidia şartları kabul etti ancak bu sefer de Çin hükümeti bu şartlarla satın almak istemedi.

Çinli Huawei’nin Ascend serisi yapay zeka çipleri Nvidia’nın en gelişmiş çiplerinin çok gerisinde olsa da Çin için özel tasarlanmış düşük performanslı Nvidia çiplerinden çok geride değil. Huawei tarafından geliştirilen Ascend çiplerinin üretimi SMIC tarafından yerli imkanlarla yapılıyor. Huawei’nin stratejisi çiplerinin performansı düşük olsa da aldığı teşviklerle yüksek sayıda üretim yaparak binlercesini bi araya getirerek Nvidia GPU kümelerine rakip GPU kümeleri oluşturmak. Bu yönteme Brute Force yani Kaba Kuvvet deniyor. 

Çin’de Huawei’nin yanı sıra çip tasarımı yapan Cambricon ve Hygon gibi diğer şirketler var. Tıpkı ABD’de Nvidia’nın yanı sıra Intel ve AMD olduğu gibi ayrı bi rekabet de Çin içerisinde oluşuyor. Çin’in devlet teşvikleri ve yatırımları sayesinde birçok yeni girişim de ortaya çıkıyor. Biren, Enflame, More Threads Çin’deki diğer çip tasarım şirketleri. Ancak tüm bu şirketler ABD yaptırımları nedeniyle dünyanın en gelişmiş çip dökümhane şirketleri TSMC, Intel, Samsung Foundries gibi şirketlerle çalışamıyor. Tamamı SMIC’in yerli çözümleriyle operasyonlarına devam etmek zorunda.

Çinli şirketlerin gelişmiş donaımlara olan kısıtlı erişimi onları yeni yollar bulmaya da itiyor. DeepSeek adlı girişim gelişmiş donanımlar gerekmeden de rekabetçi yapay zeka modelleri üretilebileceğini kanıtladı. Çin yeni dil modelleri üretme konusunda işgücü avantajını da kullanarak çok daha uygun fiyata rekabetçi modeller üretmeyi de başarıyor.

Kuşak & Yol Girişimi ve Teknolojik İşbirlikleri

Çin’in Kuşak Yol Girişimi dost ve müttefik ülkelerle ekonomik ve siyasi bağları güçlendirerek ABD etkisini kırmayı hedefleyen bi girişim. Çin Kuşak Yol Girimiyle Güney Amerika ve Afrika gibi ABD teknolojisinden mahrum Küresel Güney ülkelerine teknoloji ihraç ediyor. Bu sayede Çin’li şirketler için yeni pazarlar oluşturmuş oluyor. Çin’in Güney Amerika ülkeleriyle kurmuş olduğu ilişikiler son dönemde ABD’yi ciddi manada rahatsız eden bi strateji. Çin Kuşak ve Yol Girişimi (BRI) sayesinde Çinli şirketlerin de yapay zeka çip satışlarından kar etmesini amaçlıyor. ABD şirketleri birçok ülkeye gelişmiş yapay zeka çiplerini satamazken Çin bunu bi avantaja dönüştürmek istiyor.

Huawei geliştirdiği çipleri satmanın yanında yazılım ve servislerini de sağlıyor. Nvidia’nın CUDA yazılım ekosistemi yalnızca Nvidia çipleri tarafında erişilebiliyor. Huawei sağladığı yazılım kütüphaneleri ve hizmetleriyle CUDA’nın da alternatifini oluşturmayı amaçlıyor. Huawei yazılım, servis ve çipi paket halinde sunarak ekosistemine olan şüpheleri kırmayı amaçlıyor. 

ABD’li şirketler en gelişmiş ve en verimli çipler ve en iyi yazılım altyapısını ve kütüphanelerini sunarken Çinli şirketlerse hem çip hem yazılım tarafında birçok dezavantaja sahipler. Ancak verdikeri hizmetlerle bu dezavantajları yenmeye çalışıyorlar. Çin, Kuşak ve Yol Girişimini dijital alana taşıyarak dost ve müttefik ülkelerle teknolojik işbirliklerini de geliştirmeyi amaçlıyor. 

Enerji Üretiminin Önemi

Tesla CEO’su Elon Musk katıldığı bi teknoloji forumunda şu ifadeleri kullandı; “gelecek yıl çalıştırabildiğimizden daha çok çip üretiyor olabiliriz.”

Musk burada enerji üretimi artış hızının çok yavaş olduğuna ve üretilen çipleri çalıştırmak için yeterli enerji sağlanamama riskine dikkat çekiyor. ABD enerji üretim artış hızında son 10 yılda Çin’e kıyasla nerdeyse yerinde sayıyor. Yeni nükleer santrallerin ve doğalgaz elektrik üretim tesislerinin yapımı için gerekli inşa süreleri ABD’de Çin’e kıyasla çok fazla. Çin inşa gücünün avantajını da kullanarak enerji altyapısını hızla inşa ediyor. Güneş panelleri ve rüzgar türbinlerinin yerli üretiminin çok yüksek olması Çin’in kısa sürede çok yüksek kapasitelere ulaşmasını sağlıyor. 

Çin toplam enerji üretiminde ABD’yi geride bırakmış olsa da kişi başına düşen enerji üretiminde hala ABD’nin gerisinde. Ancak 2030 yılına kadar Çin’in elektrik üretimini 2800 GW daha artırması beklenirken bu rakam ABD içi yalnızca 110 GW. Yani Çin, ABD’nin 25 katı hızlı bi şekilde arayı hızla kapatıyor.

ABD her ne kadar en gelişmiş çipleri üretse de veri merkezlerinin enerji ihtyacını sağlayamama riskiyle karşı karşıya. Buna karşın Çin yüksek enerji tüketimi ve düşük verimlilikle çalışan çiplere sahip olsa da enerji üretimiyle bu açığı kapatabilir. Üstelik Çin teknolojisini de geliştirmeyi başarabilirse enerji avantajıyla da ABD’yi rahatlıkla geride bırakabilir.

Nvidia CEO’su Jensen Huang bi tv kanalına verdiği röportajda Çin için “bizden nanosaniyelerle gerideler” ifadelerini kullanarak Çin’in teknolojide de ne kadar hızlı ilerlediğine dikkat çekti.

Eğitim ve İşgücü Avantajı

Çin yapay zeka alanındaki eğitimli iş gücü yetiştirebilme yeteneğini nicelikten niteliğe doğru hızla yükseltiyor. 2019’da dünyanın en iyi %20’lik dilime giren yapay zeka uzmanlarının %29’u Çinliyken 2022’de bu oran %47’ye yükselmiş. Bu araştırmacıların tamamı Çinde görev almıyor. Yani ABD’de çalışan yapay zeka uzmanlarının bile büyük bi kısmı Çinli. Çin bu bireyleri Çin’e geri döndürmeye çalışıyor.

Çinden beyin göçü de çalışmaların ve imkanların artmasıyla tersine dönüyor. 2019’da en iyi araştırmacıların eğitim sonrası yalnızca %11’i Çin’de kalırken 2022’de bu oran %28’e yükselmiş. 

Çin üniversiteleri ABD üniversitelerinden çok daha fazla mezun veriyor. İşgücünün içerde kalma oranı gittikçe artıyor. Ayrıca Çin üniversitelerinin eğitim kalitesi de hızla artıyor. Çin üniversitelerinin yapay zeka konusunda yayımladığı makaleler çok daha fazla. Aldıkları patentler çok daha fazla.

Özet: Kaba Kuvvet mi, Verimlilik mi?

ABD en gelişmiş çiplerin tüm teknolojik patent ve ekipmenlarına sahipken Çin bu unsurlara sahip olmaktan çok uzak. Ancak Çin de çip teknolojisinde hiç yok değil ve geliştirdiği yerli imkanlarla arayı kapatıyor. Çin üretim gücü sayesinde çok sayıda Çip’in üretimini de sağlayarak Brute Force yani Kaba Kuvvet stratejisiyle arayı kapatmaya çalışıyor. Ayrıca enerji üretiminde yakalamış olduğu hız Çin’i hızla avantajlı bi noktaya taşıyor. ABD ise çok sayıda çipi üretebilse dahi veri merkezlerini çalıştıracak enerjiyi sağlayamama riskiyle karşı karşıya. Çinli şirketlerin geliştirmiş olduğu DeepSeek benzeri verimli model çözümleri, düşük verimli çiplere rağmen iyi modeller üretilmesini de mümkün kılıyor. 

ABD’nin birçok avantajı olsa da Çin’in hiç yok değil ve ABD’yi bekleyen enerji problemi gibi çok önemli riskler de mevcut.